Quyết định hé lộ khoảng trống trong Chế độ Thực thi quyền Sở hữu Trí tuệ của Việt Nam

CategoriesThư viện, Xu hướng

Một bản án kháng cáo gần đây trong một vụ án phần mềm cho thấy khó khăn trong việc đòi bồi thường trong các vụ án dân sự vi phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Quản lý tài sản trí tuệ

Trong nhiều năm, cơ chế bồi thường chưa thỏa đáng đã là hạn chế trong việc giải quyết các tranh chấp về xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ ở Việt Nam thông qua các biện pháp dân sự. Hạn chế này một lần nữa được nêu bật trong phiên tòa phúc thẩm tại Tòa án nhân dân cấp cao Thành phố Hồ Chí Minh vào ngày 21 tháng 2 năm 2022, trong đó tòa phúc thẩm đã xem xét lại bản án của Tòa án nhân dân thành phố Hồ Chí Minh ngày 28 tháng 4 năm 2021.

Sơ lược về vụ án

Các tình tiết của vụ án khá đơn giản. Một công ty cung cấp thiết bị giáo dục có trụ sở tại TP.HCM đã bị Thanh tra Bộ VH-TT & DL phát hiện sử dụng trái phép chương trình máy tính chuyên dụng của một công ty có trụ sở tại Hoa Kỳ.

Cơ quan thanh tra đã ra quyết định xử phạt hành chính đối với công ty Việt Nam. Hình thức xử phạt bao gồm một khoản tiền phạt nhỏ là 30 triệu đồng (tương đương 1.315 USD) và buộc gỡ bỏ chương trình máy tính vi phạm. Điều này công ty cung cấp thiết bị giáo dục đã sẵn sàng tuân thủ theo. Đây là khía cạnh thực thi pháp luật về thủ tục hành chính.

Công ty đứng sở hữu bản quyền phần mềm sau đó đã đệ đơn kiện công ty vi phạm tại Tòa án Nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh. Trong số các yêu cầu của nguyên đơn, quan trọng nhất là số tiền bồi thường thiệt hại: hơn khoảng 11 Tỷ 327 triệu đồng (500.000 USD), tương đương với giá trị của chương trình máy tính cáp rời, tùy biến cao (đầy đủ mô-đun) đã bị phát hiện cài đặt và sao chép bất hợp pháp trên máy tính của bị đơn.

Trên thực tế, nguyên đơn đã bán bản quyền phần mềm cho phiên bản mô-đun đầy đủ này thông qua các đại lý ở Việt Nam giá tương đương. Ngoài việc yêu cầu bồi thường thiệt hại, nguyên đơn còn yêu cầu bị đơn xin lỗi công khai và trả thêm 300 triệu đồng (13.150 USD) để trang trải án phí cho nguyên đơn.

Phán quyết của tòa

Tòa án cấp sơ thẩm xác định bị đơn đã thực sự xâm phạm quyền SHTT của nguyên đơn và yêu cầu bị đơn xin lỗi công khai nhưng lại bác toàn bộ yêu cầu bồi thường thiệt hại của nguyên đơn với lý do nguyên đơn không chứng minh được thiệt hại đã phải gánh chịu, chẳng hạn như mất tài sản, hoặc giảm thu nhập, lợi nhuận hoặc cơ hội kinh doanh (Điều 204.1 (a) của Luật Sở hữu trí tuệ).

Không đồng ý với bản án sơ thẩm, nguyên đơn đã kháng cáo lên TAND Cấp cao tại TP.HCM. Bản án phúc thẩm giữ nguyên bản án sơ thẩm ngày 21/02/2022.

Nội dung cả bản án sơ thẩm và phúc thẩm đều cho thấy cả hai cấp tòa đều có cách hiểu và áp dụng pháp luật bảo thủ: Không chấp nhận việc nguyên đơn cho rằng thiệt hại có thể được tính trên cơ sở mất cơ hội kinh doanh, cụ thể là khả năng bán chính chương trình máy tính đó cho bị đơn lấy số tiền tương đương với giá mà các khách hàng khác trên cùng thị trường đã trả trước đó.

Chứng minh thiệt hại

Trên thực tế, không thể máy móc yêu cầu các nguyên đơn chứng minh thiệt hại theo một cách giống nhau đối với các quyền Sở hữu Trí tuệ khác nhau. Nếu chỉ xem xét về thu nhập và lợi nhuận hàng năm thì hoàn toàn có khả năng cả thu nhập và lợi nhuận của nguyên đơn không giảm mà thậm chí vẫn có thể tăng lên trong năm có xảy ra vi phạm. Ngoài ra, việc chứng minh mối liên hệ trực tiếp giữa việc tăng hoặc giảm thu nhập và lợi nhuận của nguyên đơn là cực kỳ khó, nếu không muốn nói là không thể. Mối liên hệ giữa nguyên đơn là một doanh nghiệp niêm yết trên sàn Nasdaq với doanh thu hàng tỷ đô la, và một hành vi vi phạm phần mềm ở Việt Nam.

Không thể chứng minh thiệt hại thông qua lợi nhuận mà bị đơn thu được từ việc sử dụng chương trình máy tính trái phép khi nguyên đơn không có quyền truy cập vào các số liệu tài chính và tài liệu quản trị của bị đơn. Cũng không thể mổ xẻ cụ thể việc sử dụng một chương trình máy tính cụ thể đã tạo ra bao nhiêu doanh thu hay lợi nhuận cho bị cáo trong số hàng chục yếu tố có thể ảnh hưởng đến các chỉ số này.

Do đó, cách tiếp cận đơn giản và công bằng nhất là tính toán thiệt hại dựa trên giá trị của chính chương trình máy tính, khi được bán cho những khách hàng tương tự. Song song điều đó, khi kẻ trộm đánh cắp một chiếc ô tô hạng sang thay vì mua ô tô từ đại lý, thiệt hại có thể được coi là cái giá mà người tiêu dùng phải trả cho chiếc xe tại nơi xảy ra trộm cắp. Trên thực tế, cách tiếp cận này đã được quy định trong Luật SHTT hiện hành của Việt Nam.

Theo quy định tại Điều 205.1 (a) và (b), khi nguyên đơn chứng minh được hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ gây thiệt hại vật chất thì có quyền yêu cầu Tòa án quyết định mức bồi thường theo một trong các căn cứ sau đây:

  • Tổng thiệt hại vật chất tính bằng tiền cộng với khoản lợi nhuận mà bị đơn đã thu được do thực hiện hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, nếu khoản lợi nhuận bị giảm sút của nguyên đơn chưa được tính vào tổng thiệt hại vật chất; hoặc
  • Giá chuyển giao quyền sử dụng đối tượng sở hữu trí tuệ với giả định bị đơn được nguyên đơn chuyển giao quyền sử dụng đối tượng đó theo hợp đồng sử dụng đối tượng sở hữu trí tuệ trong phạm vi tương ứng với hành vi xâm phạm đã thực hiện;

Nếu nguyên đơn có quyền lựa chọn căn cứ để bồi thường thì tòa án có nghĩa vụ phải xem xét căn cứ này. Trong trường hợp này, tòa án đã mắc phải những sai lầm cơ bản trong việc giải thích và áp dụng pháp luật, dẫn đến một vụ án có những tình tiết khá đơn giản nhưng lại bị xét xử theo một hướng sai và hoàn toàn khác so với thực tế.

Hiện nguyên đơn đang đề nghị Tòa án tối cao xem xét lại vụ án theo thủ tục giám đốc thẩm. Những điều này nhằm sửa chữa những sai sót trong việc giải thích và áp dụng pháp luật trong các bản án của Tòa án cấp dưới.

Hy vọng rằng việc phân tích đúng các căn cứ yêu cầu bồi thường thiệt hại trong các vụ án về sở hữu trí tuệ sẽ được Tòa án Tối cao xem xét một cách chính đáng.

Nguồn tham khảo: managingip